Czyste Powietrze: wyższe dopłaty do ocieplenia i okien. Sprawdź zasady

Co daje program?

To dotacja — pieniądze na wydatki dopuszczone regulaminem. Nie jest to odliczenie w PIT. Program wspiera poprawę efektywności energetycznej istniejących domów jednorodzinnych i wymianę nieefektywnych źródeł ciepła. O zakresie prac decydują zasady programu oraz stan energetyczny budynku.

Co wzrosło o 10%?

Podniesiono maksymalne stawki dotacji na wybrane prace: ocieplenie ścian i innych przegród budowlanych oraz wymianę okien, drzwi zewnętrznych i bram garażowych. Przegrody budowlane to części oddzielające wnętrze od otoczenia, np. ściany i dach.

To wzrost wybranych limitów, nie dodatkowe 10 punktów procentowych dla każdego. Przykład czysto obliczeniowy: zwiększenie limitu 100 zł o 10% daje 110 zł, a nie zmianę poziomu dofinansowania z 40% na 50%.

Ile kosztów może pokryć dotacja?

Program przewiduje poziomy do 40%, 70% albo 100% kosztów kwalifikowanych netto, zależnie od dochodów i pozostałych warunków. Netto oznacza cenę bez VAT. Obowiązują też limity konkretnych prac i urządzeń. Hasło „100%” nie oznacza więc pokrycia dowolnej faktury w całości. Najwyższy poziom wymaga także odpowiedniego stanu energetycznego budynku.

Jakie są progi dochodowe?

Najwyższy poziom wymaga ponadto, aby zapotrzebowanie budynku na energię do ogrzewania było większe niż 140 kWh/m²/rok. Sam niski dochód nie wystarczy.

Dochód ustala się według zasad programu, a nie na podstawie pojedynczej wypłaty. Dla poziomów 70% i 100% potrzebne jest zaświadczenie z gminy wystawione na wnioskodawcę nie wcześniej niż trzy miesiące przed złożeniem wniosku. Przy uprawnieniu do zasiłku zaświadczenie potwierdza to prawo zgodnie z zasadami programu.

Jeśli wnioskodawca lub jego małżonek prowadzi działalność gospodarczą w okresie od początku okresu przyjętego do ustalenia dochodu w zaświadczeniu do dnia złożenia wniosku, obowiązuje dodatkowy limit rocznego przychodu z każdej z tych działalności: do 40-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę dla poziomu 70% oraz do 12-krotności dla poziomu 100%. Przychód bada się za rok kalendarzowy przyjęty do zaświadczenia o dochodach, a minimalne wynagrodzenie przyjmuje się w wysokości obowiązującej w grudniu roku poprzedzającego rok złożenia wniosku. Przychód małżonka bada się, jeśli na dzień złożenia wniosku nie orzeczono prawomocnie separacji. Przy poziomie 100% warunku limitu przychodu nie bada się po przedstawieniu zaświadczenia potwierdzającego ustalone prawo do zasiłku stałego, okresowego, rodzinnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przychód firmy to nie to samo co dochód gospodarstwa domowego — sprawdź warunki właściwe dla swojej sytuacji.

Pomoc operatora programu jest obowiązkowa przy najwyższym poziomie dotacji oraz przy prefinansowaniu, czyli wypłacie części dotacji z góry. Dotacja ma limity poszczególnych kosztów, a VAT nie jest kosztem kwalifikowanym dotacji Czyste Powietrze. Nie musi jednak pochodzić wyłącznie ze środków własnych — program dopuszcza pokrycie go kredytem bankowym na zasadach programu. Dopuszczalne jest również łączenie wsparcia z innymi środkami publicznymi na zasadach programu: łączna kwota dofinansowania nie może przekroczyć 100% kosztów kwalifikowanych plus VAT, a wsparcie z programów Mój Prąd i Stop Smog musi dotyczyć innego zakresu przedsięwzięcia.

Od jak dawna trzeba mieć dom?

Program obejmuje dom jednorodzinny lub wydzielony w nim lokal z odrębną księgą wieczystą. Nie obejmuje budynków lub lokali, na budowę których po 31 grudnia 2020 r. złożono wniosek o pozwolenie na budowę lub odrębny wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego albo dokonano zgłoszenia budowy lub wykonania robót budowlanych, gdy pozwolenie nie jest wymagane. Decyduje data złożenia wniosku lub dokonania zgłoszenia, a nie uzyskania pozwolenia. Ogólna zasada przewiduje co najmniej trzy lata własności. Są wyjątki, m.in. dla nabycia w spadku, a po zmianach także przez zasiedzenie. Przy minimum 50% udziałów i nabyciu domu w drodze zakupu albo darowizny lub dożywocia od rodziców, dziadków lub innych wstępnych stosuje się okres co najmniej roku. Warto sprawdzić własną sytuację w gminnym punkcie programu.

Zacznij od audytu

Audyt energetyczny to ocena domu, która pokazuje, którędy traci energię i jakie prace warto wykonać. W programie potrzebny jest przed inwestycją audyt z dokumentem podsumowującym, a po pracach świadectwo charakterystyki energetycznej. Sam zakup pompy ciepła bez sprawdzenia warunków nie zapewnia dotacji.

Pompa ciepła i zmiana od 2027 r.

Przy wyborze urządzenia sprawdź wymagania programu i Listę ZUM — urzędowy wykaz urządzeń i materiałów dopuszczanych na określonych zasadach do wsparcia. Od 2027 r. program nie będzie wspierał ogrzewania elektrycznego innego niż pompy ciepła, np. kotłów elektrycznych i mat grzewczych. Nie oznacza to zakazu ich używania, lecz zmianę zakresu dotacji.

Zaliczka i pomoc w złożeniu wniosku

Prefinansowanie oznacza wypłatę części dotacji z góry na realizację prac. Termin prac objętych zaliczką wydłużono ze 120 do 180 dni. Osoby z wcześniejszą umową w naborze od 31 marca 2025 r. muszą zmienić umowę, by skorzystać z wydłużenia. Pozostaje dodatkowe 30 dni na wniosek o płatność rozliczający zaliczkę.

Zacznij od gminnego punktu konsultacyjnego lub właściwego wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska. Przed umową z wykonawcą ustal zakres prac, dokumenty i własny wkład. Porównując oferty, oddziel koszt całej inwestycji od części, którą rzeczywiście może pokryć program.

Jak nie naruszyć warunków dotacji?

Okres trwałości wynosi pięć lat od zakończenia inwestycji. W tym czasie zachowaj mieszkalny charakter budynku, korzystaj z dofinansowanych urządzeń zgodnie z przeznaczeniem i przechowuj dokumenty. Nie demontuj dofinansowanych urządzeń, instalacji ani wyrobów budowlanych — wyjątkiem jest wymiana wadliwych instalacji lub urządzeń na inne o parametrach nie gorszych od zdemontowanych. Nie wracaj do starego, niespełniającego wymagań pieca — „kopciucha”. Naruszenie warunków może oznaczać konieczność zwrotu części lub całości dotacji.

• Wymieniane źródło ciepła na paliwo stałe trzeba trwale wyłączyć z użytku i zachować wymagane potwierdzenie: imienny dokument zezłomowania, kartę przekazania odpadu, formularz przyjęcia odpadów metali albo — gdy nie można dostarczyć tych dokumentów — inny dokument jednoznacznie potwierdzający ten fakt. Piece kaflowe lub kominki mogą pozostać w budynku po trwałym odłączeniu od przewodu kominowego, potwierdzonym protokołem mistrza kominiarskiego albo osoby z uprawnieniami budowlanymi w odpowiedniej specjalności, obejmującymi ocenę danej instalacji lub przewodu. Samo wyniesienie pieca na podwórko nie wystarczy.
• Przechowuj oryginały faktur, audytu, protokołów odbioru i dokumentu potwierdzającego trwałe wyłączenie starego źródła ciepła z użytku, także gdy sprawę prowadzi pełnomocnik.
• Sprawdź, czy okna spełniają wymagane parametry, a ocieplenie jest wykonane w pełnym zakresie, zgodnie z dokumentami i wymaganiami programu. Niedokończone lub niezgodne prace mogą zostać zakwestionowane podczas kontroli.

Jeśli urządzenie ulegnie awarii albo planujesz sprzedaż domu, przed zmianami ustal z właściwym funduszem sposób zachowania zobowiązań z umowy. Nie zakładaj ani automatycznej utraty dotacji, ani automatycznego przeniesienia obowiązków na kupującego.