Uczeń lub student przed ukończeniem 26 lat, pracujący za granicą na umowie zlecenia, może otrzymać dokument A1. Sam status ucznia lub studenta nie wystarcza — znaczenie mają państwo pracy, rodzaj aktywności i warunki wykonywania zlecenia.
Co wyjaśnił ZUS?
W komunikacie z 12 października 2026 r. ZUS opisał zasady wydawania A1 dla uczniów i studentów zleceniobiorców. Komunikat wyjaśnia stosowane zasady; nie wprowadza nowej ustawy ani nowego terminu obowiązku.
A1 potwierdza, którego państwa ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba. Gdy dokument potwierdza podleganie polskiemu ustawodawstwu, ZUS wskazuje, że nie trzeba z tego tytułu podlegać ubezpieczeniom i opłacać składek za granicą. Możliwość uzyskania dokumentu zależy od spełnienia warunków właściwych dla konkretnej sytuacji.
Kogo dotyczy komunikat?
Chodzi o uczniów i studentów na zleceniu przed ukończeniem 26 lat, także uczących się w zagranicznych szkołach i uczelniach. ZUS omawia delegowanie przez polskiego zleceniodawcę, normalne wykonywanie pracy najemnej w kilku państwach oraz łączenie pracy najemnej w Polsce z pracą na własny rachunek w innym państwie.
Zakres omówienia obejmuje państwa UE, EOG i Szwajcarię. Dla obywateli państw trzecich obowiązują dodatkowe ograniczenia opisane poniżej.
Delegowanie: jaki warunek trzeba spełnić przed jego rozpoczęciem?
W miesiącu bezpośrednio przed delegowaniem osoba powinna podlegać polskiemu ustawodawstwu z jakiegokolwiek tytułu albo — mimo braku zgłoszenia do ubezpieczeń — zamieszkiwać w Polsce. ZUS jako przykłady pierwszej sytuacji wskazuje status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jako uczeń lub student.
Miejsce zamieszkania ocenia się z wykorzystaniem informacji US-54 lub US-55 składanej wraz z wnioskiem US-3. US-54 dotyczy legalności zamieszkania obywatela państwa trzeciego, a US-55 — miejsca zamieszkania obywatela UE, EOG lub Szwajcarii.
To okres oceniany przed delegowaniem, a nie miesięczny termin na złożenie wniosku. Komunikat nie ustanawia konkretnego terminu jego złożenia.
Pozostałe warunki delegowania
Spełnienie warunku dotyczącego miesiąca przed delegowaniem nie kończy weryfikacji. W zakresie art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 trzeba również uwzględnić następujące warunki:
- przewidywany czas pracy za granicą nie przekracza 24 miesięcy;
- osoba nie jest wysłana, aby zastąpić inną delegowaną osobę;
- praca za granicą jest wykonywana na rzecz polskiego podmiotu delegującego;
- podmiot delegujący normalnie prowadzi działalność w Polsce — ZUS ocenia, czy znaczna część działalności jest prowadzona tutaj; sama działalność administracyjna nie wystarcza.
Przy wykazywaniu liczby osób pracujących w Polsce podmiot delegujący powinien uwzględnić także uczniów i studentów na zleceniu, o ile nie należą do personelu administracyjnego. ZUS wykorzystuje te dane przy ocenie działalności firmy.
Który wniosek jest właściwy?
- US-3 — delegowanie. Wniosek składa podmiot delegujący osobę do pracy za granicą.
- US-4 — normalna praca najemna w dwóch lub więcej państwach. Może go złożyć polski pracodawca albo zainteresowana osoba. Sam fakt pracy w kilku państwach nie przesądza o podleganiu polskiemu ustawodawstwu.
- US-31 — praca najemna w Polsce i praca na własny rachunek w innym państwie. Ten wariant ZUS wskazuje osobno od delegowania.
Właściwy wniosek dobiera się do rzeczywistego sposobu wykonywania pracy. Warunków delegowania nie należy automatycznie przenosić na pozostałe warianty.
Obywatele państw trzecich: dokumenty i ograniczenia
Dla obywatela państwa trzeciego ZUS wymaga potwierdzenia legalnego zamieszkania w Polsce, w tym legalnego pobytu i prawa do wykonywania pracy. Dokumenty potwierdzające ten status należy dołączyć do wniosku.
Opisane rozszerzenie unijnych zasad koordynacji ubezpieczeń nie obejmuje obywateli państw trzecich pracujących w Danii, Norwegii, Liechtensteinie, Islandii lub Szwajcarii. W takich sytuacjach o podleganiu ubezpieczeniom decydują przepisy państw, w których osoba jest zatrudniona i wykonuje pracę. Może to oznaczać podleganie przepisom więcej niż jednego państwa. Nie należy zakładać, że wystarczy samo legalne zamieszkanie w Polsce.
Co zrobić przed skierowaniem zleceniobiorcy za granicę?
WYMAGA INDYWIDUALNEGO SPRAWDZENIA. Przygotuj dane potrzebne do oceny i wyboru właściwego wniosku:
- Potwierdź wiek, status ucznia lub studenta oraz obywatelstwo.
- Ustal państwo lub państwa pracy oraz to, czy chodzi o delegowanie, normalną pracę w kilku państwach czy połączenie pracy najemnej z działalnością na własny rachunek w innym państwie.
- Przy delegowaniu sprawdź sytuację osoby w miesiącu bezpośrednio przed delegowaniem, przewidywany okres pracy, warunek niezastępowania innej delegowanej osoby oraz działalność firmy w Polsce.
- Dobierz US-3, US-4 lub US-31 oraz odpowiednie załączniki. Dla obywatela państwa trzeciego zweryfikuj również legalny pobyt, prawo do pracy i zakres terytorialny.
Artykuł omawia komunikat ZUS i najważniejsze działania firmy. Ocena prawa do A1 wymaga uwzględnienia konkretnego przypadku.
